Sprawny system zarządzania energią w gminie to narzędzie, które przekłada się na realne korzyści – niższe rachunki, większą kontrolę nad zużyciem energii i lepsze wykorzystanie lokalnych zasobów. Umożliwia skuteczne planowanie inwestycji i poprawę efektywności energetycznej budynków i infrastruktury. Dobrze zaprojektowany system zwiększa niezależność energetyczną gminy, podnosi jakość życia mieszkańców i pozwala szybciej reagować na wyzwania związane z rosnącymi kosztami energii czy zmianami klimatycznymi. To także szansa na wzmocnienie pozycji gminy jako nowoczesnej i odpowiedzialnej wspólnoty lokalnej.
Norma ISO 50001 to międzynarodowy standard zarządzania energią, który pomaga organizacjom – w tym gminom – systematycznie poprawiać efektywność energetyczną. Opiera się na podejściu ciągłego doskonalenia planuj-wykonaj-sprawdzaj-działaj (ang. plan-do-check-act – PDCA) i pozwala wdrożyć spójne zasady monitorowania, analizowania oraz optymalizacji zużycia energii. Dzięki ISO 50001 samorządy mogą nie tylko lepiej kontrolować koszty, ale także świadomie planować działania modernizacyjne i zwiększać przejrzystość swoich decyzji energetycznych.
Wiosną 2025 roku w ramach projektu OwnYourSECAP w gminach Besko i Raciechowice odbyły się szkolenia dla pracowników dotyczące systemu zarządzania energią i wdrożenia normy ISO 50001. Norma ta, obok metody Design Thinking i normy ISO 14092, jest jednym z narzędzi wykorzystywanych w projekcie OwnYourSECAP w ramach systematycznego podejścia do opracowania, wdrażania i monitorowania gminnych planów działań na rzecz energii i klimatu (SECAP).
Celem projektu OwnYourSECAP jest wsparcie gmin w planowaniu energetycznym i klimatycznym poprzez tworzenie jasnych struktur zarządzania, wzmacnianie zaangażowania politycznego oraz integrację działań międzysektorowych. Projekt wspiera także włączanie zadań z zakresu mitygacji i adaptacji do zmian klimatu oraz walki z ubóstwem energetycznym do budżetów gminnych.
Cykl szkoleń wdrażających system zarządzania energią według normy ISO 50001 przeprowadzony dla gmin Besko oraz Raciechowice obejmował cztery spotkania realizowane od kwietnia do czerwca 2025 roku. Pierwsze z nich, wprowadzające odbiorców w temat zarządzania energią w gminie, odbyło się 3 kwietnia w Krakowie. Dwa kolejne szkolenia, zorganizowane w siedzibach obu gmin poświęcono szczegółowym wymaganiom normy oraz konsultacjom indywidualnych przypadków z ekspertem – Dawidem Brożkiem, auditorem wiodącym systemów zarządzania jakością, BHP i środowiskiem. Podczas szkoleń przedstawiciele gmin zapoznali się z celami i korzyściami monitoringu oraz zarządzania energią, a także z zasadami polityki energetycznej uwzględniającej adaptację do zmian klimatu. Omówiono wyznaczanie granic i zakresu systemu energetycznego, metody opracowania procedur planowania energetycznego – w tym przegląd energetyczny oraz wybór głównych odbiorców energii i obiektów wymagających monitoringu. Przedstawiono również sposoby identyfikacji możliwości poprawy efektywności energetycznej, formułowania celów i zadań energetycznych, a także procedury prowadzenia audytów wewnętrznych i nadzoru operacyjnego nad procesami.
Podczas ostatniego szkolenia, uczestnicy mieli możliwość skonsultowania z ekspertem przygotowanych procedur i dokumentów, które mają wejść w skład systemu zarządzania energią w gminach. Na konkretnych przykładach omówiono zakres wymagań stawianych przez normę ISO 50001 względem systemów zarządzania energią, odwołując się bezpośrednio do danych z gmin biorących udział w szkoleniu.
Poznanie zasad funkcjonowania systemu zarządzania energią w organizacji zgodnie z normą ISO 50001 pozwala gminom skutecznie poprawiać efektywność energetyczną, sprawnie reagować na awarie i nieprzewidziane sytuacje, ograniczać wydatki energetyczne oraz integrować codzienną pracę z dokumentami strategicznymi, takimi jak plany SECAP.
Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach projektu OwnYourSECAP (Wsparcie władz regionalnych i lokalnych w opracowaniu i wdrażaniu Planu SECAP), finansowanego w ramach instrumentu finansowego na rzecz środowiska i klimatu LIFE+ w ramach umowy grantu nr 101077109.