Projekt OwnYourSECAP (MIEJ PLAN: Wsparcie władz regionalnych i lokalnych w opracowaniu i wdrażaniu Planu SECAP) realizowany w ramach programu LIFE+ w latach 2022-2025 miał na celu wsparcie samorządów lokalnych w procesie transformacji energetycznej poprzez zapewnienie systematycznego podejścia do opracowywania, wdrażania i monitorowania Planów działań na rzecz zrównoważonej energii i klimatu (SECAP). Projekt realizowany był przez międzynarodowe konsorcjum składające się z organizacji partnerskich z 11 krajów europejskich (Łotwy, Austrii, Czech, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Polski, Portugalii, Słowacji, Szwecji i Włoch), co umożliwiło wymianę doświadczeń, dobrych praktyk oraz sprawdzonych narzędzi stosowanych w różnych regionach Europy.
Projekt objął swoim zasięgiem 9 gmin z Polski, wśród których wyróżniono gminy pionierskie (Bydgoszcz i Sztum), gminy doświadczone (Besko i Raciechowice) oraz gminy replikujące (Pałecznica, Siemiatycze, Zamość, Żyraków i Cieszyn). Celem projektu było nie tylko opracowanie bądź aktualizacja planów SECAP, czyli strategicznych dokumentów wyznaczających kierunki działań gmin w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych, adaptacji do zmian klimatu oraz przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu, lecz także wyposażenie samorządów w narzędzia umożliwiające ich skuteczne wdrażanie i monitorowanie. W tym celu wykorzystano trzy elementy: system zarządzania energią według normy ISO 50001, koncepcję adaptacji do zmiany klimatu według normy ISO 14092 oraz innowacyjną metodę angażowania kluczowych interesariuszy – Design Thinking. Dzięki temu projekt pomógł zinstytucjonalizować planowanie energetyczne i klimatyczne w gminach, wprowadzić je do codziennego zarządzania i zapewnić trwałe struktury wspierające transformację.
W ramach projektu OwnYourSECAP polskie gminy otrzymały kompleksowe wsparcie w zakresie planowania i wdrażania działań klimatyczno-energetycznych. Dla gmin pionierskich – Bydgoszczy i Sztumu – przygotowano aktualizacje planów SECAP uwzględniające długoterminowe cele neutralności klimatycznej (do roku 2050). Dla gmin doświadczonych – Beska i Raciechowic – oraz gmin replikujących – Pałecznicy, Siemiatycz i Żyrakowa – opracowano nowe plany SECAP, które stały się podstawą do wyznaczenia konkretnych działań mitygacyjnych i adaptacyjnych. Ponadto w gminach Besko i Raciechowice przeprowadzono szkolenia z zakresu normy ISO 50001 oraz przygotowano dokumentację umożliwiającą wdrożenie systemu zarządzania energią, wspierającego trwałe wprowadzenie procesów związanych z efektywnością energetyczną. Dzięki tym działaniom gminy zostały wyposażone zarówno w strategiczne dokumenty, jak i praktyczne narzędzia pozwalające na skuteczne przeprowadzenie transformacji energetycznej.
Integralną częścią projektu OwnYourSECAP były liczne szkolenia i warsztaty organizowane stacjonarnie oraz w formule online, których celem było wzmocnienie kompetencji przedstawicieli samorządów lokalnych w zakresie zarządzania energią, planowania i wdrażania działań klimatycznych, adaptacji miast i gmin do zmian klimatu, budżetowania klimatycznego oraz skutecznego angażowania mieszkańców i metod komunikacji. Znaczącą rolę w procesie budowania kompetencji odegrały seminaria w Jadwisinie, które każdego roku gromadziły kilkudziesięciu przedstawicieli gmin z całej Polski i stanowiły przestrzeń do wymiany doświadczeń, prezentacji dobrych praktyk oraz debat na temat wyzwań związanych z transformacją energetyczną. Wymiana doświadczeń odbywała się także na poziomie międzynarodowym podczas warsztatów połączonych z wizytami terenowymi w Wiedniu, Pradze i Bratysławie, w których brali udział przedstawiciele polskich gmin. Zwieńczeniem działań projektowych była konferencja końcowa w formule online, która umożliwiła podsumowanie rezultatów osiągniętych w ciągu trzech lat wspólnej pracy na rzecz lokalnej transformacji energetycznej. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli samorządów lokalnych zaangażowanych w projekt w krajach partnerskich oraz przedstawicieli gmin replikacyjnych spoza krajów tworzących konsorcjum projektu, m.in. z chorwackiego miasta Prelog, które dzięki wsparciu technicznemu wdrożyło opracowane narzędzia projektowe, dostosowując je do lokalnych potrzeb. Konferencja końcowa pokazała, że choć wyzwania stojące przed samorządami są ogromne, to dzięki wymianie doświadczeń i współpracy możliwe jest skuteczne kształtowanie lokalnej polityki klimatycznej, która realnie przyczynia się do osiągnięcia europejskich i globalnych celów neutralności klimatycznej.
Realizacja projektu OwnYourSECAP dobiegła końca, pozostawiając gminom trwałe narzędzia i wsparcie w procesie transformacji energetycznej. Opracowane i zaktualizowane plany SECAP, przygotowana dokumentacja umożliwiająca wdrożenie systemu zarządzania energią oraz narzędzia wspierające adaptację do zmian klimatu stworzyły solidne podstawy do kontynuacji działań samorządów w zakresie efektywności energetycznej. Zdobyte doświadczenia będą służyć dalszemu rozwojowi polityki klimatycznej także po zakończeniu projektu.
Zapraszamy do odwiedzenia głównej strony projektu OwnYourSECAP, gdzie dostępne są relacje z wydarzeń, a także dodatkowe materiały i informacje na temat działań zrealizowanych w ramach projektu.
Projekt uzyskał dofinansowanie z Unii Europejskiej w ramach instrumentu finansowego na rzecz środowiska i klimatu LIFE+ w ramach umowy grantu nr 101077109. Wyłączna odpowiedzialność za treść niniejszego artykułu spoczywa na jej autorach i niekoniecznie odzwierciedla opinie Unii Europejskiej.